Trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo hướng phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực học sinh gắn với thực tiễn cuộc sống, việc xây dựng học liệu phù hợp với điều kiện địa phương đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các cơ sở giáo dục phổ thông. Tại Sơn La, đề tài nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu giải pháp và xây dựng học liệu để tổ chức hoạt động dạy học môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh phổ thông trên địa bàn tỉnh Sơn La” do Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Chuyển giao công nghệ thuộc Trường Đại học Tây Bắc chủ trì thực hiện đã bước đầu tạo dấu ấn trong đổi mới phương pháp dạy học, góp phần đưa hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp đến gần hơn với thực tiễn đời sống và bản sắc văn hóa địa phương.
Đề tài được triển khai từ tháng 9/2024 đến tháng 9/2026, do TS. Chu Thị Mai Hương làm chủ nhiệm, với mục tiêu đánh giá thực trạng sử dụng, xây dựng học liệu trong dạy học môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp tại các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh; đồng thời xây dựng hệ thống học liệu nhằm nâng cao chất lượng dạy học, giúp học sinh phát triển kỹ năng, năng lực nghề nghiệp và khả năng thích ứng với thực tiễn cuộc sống.
Hình 1. Nhóm nghiên cứu thảo luận xây dựng nội dung học liệu Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp
Trong quá trình thực hiện, nhóm nghiên cứu đã tổ chức khảo sát thực tế, tham quan và học tập kinh nghiệm tại các trường học thuộc các tỉnh Phú Thọ và Yên Bái nhằm nghiên cứu mô hình xây dựng, triển khai và sử dụng học liệu cho môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Qua đó, nhóm nghiên cứu tiếp cận được nhiều kinh nghiệm thực tiễn, làm cơ sở đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện giáo dục và đặc thù văn hóa của Sơn La.
Song song với hoạt động khảo sát thực tế, đề tài đã tổ chức nhiều hội thảo chuyên môn nhằm đánh giá nhu cầu, khả năng xây dựng học liệu tại địa phương; phân tích thực trạng, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất định hướng xây dựng học liệu phục vụ giai đoạn 2025-2030. Các hội thảo khoa học về nội dung học liệu Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cũng được triển khai để thu thập ý kiến chuyên gia, hoàn thiện bộ học liệu dùng chung cho các trường học trên địa bàn tỉnh.
Năm 2026, nhóm nghiên cứu lựa chọn Trường THPT Chiềng Sinh và Trường TH, THCS, THPT Chu Văn An để tổ chức thực nghiệm, xây dựng kế hoạch dạy học và đánh giá hiệu quả triển khai học liệu trong thực tế giảng dạy.
Hình 2. Tiết học với chủ đề “Tìm hiểu nghề nghiệp” tại lớp 10A6, trường THPT Chiềng Sinh
Tại Trường THPT Chiềng Sinh, bộ học liệu Chủ đề 9: “Tìm hiểu nghề nghiệp” được thiết kế cho học sinh lớp 10, do cô Dương Thị Đạt, giáo viên nhà trường, đồng thời là thành viên đề tài, trực tiếp thực hiện. Nội dung Bộ học liệu được xây dựng gắn liền với thực tiễn sản xuất, kinh doanh và dịch vụ tại địa phương, giúp các em học sinh tìm hiểu sâu về nghề thủ công truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, H’Mông cũng như các loại hình dịch vụ du lịch đặc trưng của tỉnh Sơn La. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh được rèn luyện kỹ năng thu thập, phân tích thông tin nghề nghiệp; nhận diện yêu cầu, điều kiện lao động và phẩm chất cần có đối với từng nghề. Qua đó, góp phần bồi dưỡng ý thức gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc vùng Tây Bắc.
Hình 3. Sử dụng bộ học liệu tại Trường TH, THCS, THPT Chu Văn An
Tại Trường Tiểu học, THCS và THPT Chu Văn An, bộ học liệu với chủ đề “Tìm hiểu vẻ đẹp và bảo tồn cảnh quan thiên nhiên địa phương” được thiết kế cho học sinh khối 8, do cô Hoàng Thị Thanh Giang, giáo viên nhà trường, đồng thời là thành viên của đề tài, trực tiếp triển khai. Mục tiêu cốt lõi của hoạt động giảng dạy là phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của người học thông qua quá trình nghiên cứu, khám phá những đặc trưng tự nhiên của tỉnh Sơn La. Quá trình triển khai học liệu đã kiến tạo một môi trường học tập mang tính thực tiễn cao, giúp học sinh chuyển hóa tri thức lý thuyết thành các chuỗi hoạt động giáo dục trải nghiệm cụ thể.
Việc nghiên cứu và xây dựng học liệu môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp theo hướng gắn với thực tiễn địa phương không chỉ góp phần đổi mới phương pháp dạy học mà còn mở ra hướng tiếp cận giáo dục toàn diện cho học sinh phổ thông tại Sơn La. Đề tài được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục trải nghiệm, hướng nghiệp trong nhà trường, giúp học sinh phát triển kỹ năng, định hướng nghề nghiệp phù hợp và nâng cao ý thức bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống trong giai đoạn mới.